Eind 2025 schonk de familie Van Haeren het archief van hun vader Jos (1925 – 1975) aan het Regionaal Archief Nijmegen (RAN). Jos was tijdens de Tweede Wereldoorlog actief in het verzet en na de bevrijding als spion. Zijn archief geeft een uniek inkijkje in deze schaduwwereld, maar ook in zijn persoonlijke leven voor en na de oorlog.
Verzetsman en spion voor de geallieerden
Jos groeide op in een groot gezin naast de Stoomwasserij Edelweiss, het bedrijf van zijn ouders, aan de Breedestraat in Hees. Bij het bombardement kwam zijn jongere zusje Corry om, wat Jos aanspoorde ervoor te zorgen dat de oorlog snel ten einde kwam. Op het Canisiuscollege kwam hij voor het eerst in contact met het verzet; samen met een schoolgenoot hielp hij onderduikers in het Land van Maas en Waal.
Rond de bevrijding van Nijmegen voegde Jos zich bij de Geheime Dienst Nederland (GDN). Zij stuurden hem samen met Ton Ermers naar bezet en vijandig gebied om informatie te vergaren over de Duitse troepen. Ze keerden pas na twee maanden terug. Ook werd Jos door de Britse Intelligence School 9 (IS9) opgeleid tot ‘field agent’ in het gebruik van een S-phone, waarmee men kon communiceren met laagovervliegende vliegtuigen.
Naoorlogse inzet en studententijd
Na de nationale bevrijding ging Jos als begeleider van de Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten (NBS) mee met ten minste drie tochten naar Duitsland om Nederlandse kampgevangenen terug naar huis te brengen. Na de oorlog werkte Jos voor het Dutch Anglo-American Awards Bureau, een organisatie die Nederlandse helpers van geallieerd personeel beloonde, en begon hij aan zijn studie Economie in Tilburg. Daar genoot hij als lid van het studentencorps St. Olof en het dispuut Ancient Mariners van het studentenleven.
Tijdens zijn studie reisde hij naar het communistische Tsjechoslowakije en het Spanje van Franco. Uit de verslagen die hij schreef van deze reizen blijkt dat Jos geïnteresseerd was in het politieke klimaat. Of hij ook informatie vergaarde voor inlichtingendiensten is onduidelijk.
Emigratie naar Indonesië en latere leven
In 1952 trouwde Jos met Lenny Kieft en een jaar later werd hun dochter geboren. Via een verzetsvriend kreeg Jos een baan in Semarang. Indonesië was net onafhankelijk geworden en de relatie met Nederland was politiek gevoelig. Opnieuw is het onduidelijk of Jos als nevenactiviteit informatie vergaarde voor een inlichtingendienst. De politieke situatie verslechterde zodanig dat de Indonesische overheid eind 1957 alle Nederlanders verzocht het land te verlaten. Jos keerde met zijn gezin terug naar Nederland, waar nog drie kinderen werden geboren, en werd directeur van de Machinale Glasfabriek ‘De Maas’ in Tiel. Hij overleed op vijftigjarige leeftijd aan maagkanker.
Een bijzonder archief
In het archief zitten kaarten en verslagen van zijn verzetswerk, maar ook stukken over zijn persoonlijke leven voor en na de oorlog. Daarmee schetst het archief een divers beeld van het leven van Jos in zijn geheel. Bijzonder is ook dat er veel foto’s in het archief zitten, waaronder van de repatriëringstochten naar Duitsland.
Dankzij de schenking van familie Van Haeren is er een nieuw stukje Nijmeegse (oorlogs)geschiedenis toegankelijk voor iedereen. De plaatsingslijst is hier te vinden. Alle stukken zijn openbaar en in te zien tijdens openingstijden. Tientallen foto’s zijn gescand en digitaal beschikbaar via onze beeldbank.
Lees voor meer informatie over het (oorlogs)leven van Jos van Haeren het artikel 'Verkenner voor de vrijheid' van Henk Termeer in Jaarboek Numaga 2025. En zie de website van de familie Van Haeren.