Tussen de verschillende dorpspolders in de regio ontstonden regelmatig geschillen over de afwatering. Afwateren kon namelijk alleen gebeuren als het water in de rivier lager stond dan in de polder. Eén van die geschillen speelde vanaf 1881 en werd tot aan de hoogste rechter uitgevochten.
Oude afspraken
Dorpspolder Heumen heeft van oudsher een eigen uitwateringssluis op de Maas en draagt niet bij aan de aanleg en onderhoud van de Balgoijsche sluis waar Balgoij, Overasselt, Nederasselt en een deel van Wijchen op afwateren. Maar het westelijke deel van Heumen ligt lager, dus kan alleen maar afwateren richting Overasselt. Op de grens van de dorpspolders ligt het Kievitshofdijkje met daarin een sluisje. Al in 1620 werd afgesproken dat pas drie dagen na het openen van de waterlossing op de Maas, dit sluisje open mag. Zodra die waterlossing sluit, moet dit sluisje ook meteen weer dicht. De poldermeesters van Overasselt doen dit, en krijgen hiervoor een vergoeding van Heumen.
Verwaterde afspraken
Ergens tussen 1620 en 1881 verandert dit en stelt Heumen een sluiswachter aan. De afspraken zijn in de loop der tijd gebruik geworden en niemand weet nog wanneer die precies vastgelegd zijn. In dat laatste jaar zijn er weer eens klachten uit Overasselt: het Kievitshofsluisje staat veel te lang open. De poldermeester van Overasselt onderzoekt dit. En inderdaad: zelfs vier dagen na sluiting van de Balgoijsche sluis, staat het Kievitshofsluisje nog open.
Het geschil
Er ontstaat een briefwisseling tussen Overasselt en Heumen: Heumen wil dat Overasselt voortaan de kosten van de sluiswachter betaalt. Zonder het dijkje met zijn sluisje zou het water van Heumen immers gewoon over Overasselts gebied wegstromen. Overasselt staat erop dat Heumen blijft betalen voor de sluiswachter, omdat het doorlaten van het water in Heumens belang is en Heumen niet bijdraagt in de kosten van de verdere afwatering. Iemand uit Overasselt daarvoor aanstellen garandeert voor Overasselt dat dit volgens aloude gewoonte zal gebeuren.
Er ontstaat een patstelling, waarop Overasselt besluit de zaak aan de Gedeputeerde Staten (GS) van Gelderland voor te leggen. Overasselt wil, kort gezegd, terug naar de afspraken van 1620. GS wint op hun beurt advies in bij de dijkstoel van polderdistrict Rijk van Nijmegen. Overasselt overlegt hier echter niet het betreffende document uit 1620, maar een brief uit 1860 (krap twintig jaar oud dus). Met die brief als basis neemt GS het besluit dat
“Het openen en sluiten van het Kievitshofsluisje op de vanouds daartoe aangewezen tijdstippen zal geschieden onder de verantwoordelijkheid van poldermeesters van dorpspolder Heumen, door eenen sluiswachter, daartoe door hen aan te stellen uit den geërfden van den dorpspolder Overasselt, en aldaar woonachtig, wier bezoldiging uit den kas van den polder Heumen zal worden betaald, en dat voorts poldermeesters van den dorpspolder Overasselt daarna het toezigt zullen uitoefenen.”
Dorpspolder Heumen gaat daarop in beroep bij de koning. Ze stellen dat het advies van het polderdistrict niet onbevooroordeeld is: Overasselt heeft een dikke vinger in de pap. De zaak wordt afgehandeld door de afdeling Geschillen van Bestuur van de Raad van State. Deze vraagt op haar beurt stukken op. Nergens komt echter het document naar boven waarop de huidige situatie gebaseerd is. Ook niet in die brief uit 1860 die volgens de Raad van State meer
“…eene meening, een vermoeden, eene min of meer betrouwbare en in alle gevallen niet gepreciseerde herinnering van den schrijver,” dan een “stelligen wetenschap, steunend op eenig zoover geraadpleegd, en indien noodig, aanstonds ter productie gereed liggend document.”
Daarom besluit de Raad van State dat het enige geschil dat overblijft gaat over of de sluiswachter nu wel of niet uit de geërfden van Overasselt aangesteld moet worden. De Raad vernietigt het besluit van GS Gelderland.
De oplossing in 1926
Is het probleem daarmee opgelost? Natuurlijk niet. Ook daarna zijn er nog regelmatig klachten. Pas als er in 1926 overgegaan wordt op een gemaal met een dieselmotor bij Balgoij, is de oorzaak van het probleem verdwenen. Op de plek van het Kievitshofsluisje zit tegenwoordig een stuw.
Drieluik
Dit is de derde blog van een drieluik, ter ere van de verbeterde toegankelijkheid van de waterschapsarchieven. Lees de eerste blog hier, en de tweede blog hier. Zie ook dit artikel van Erfgoed Heumen (PDF) met betrekking tot deze blog.