In opdracht van het Waterschap Rivierenland en het Regionaal Archief Nijmegen (RAN) heeft VANWAARDE in 2025 34 archiefstukken behandeld en gerestaureerd uit het archief van het Polderdistrict Maas en Waal, archief 474. Onder meer vochtschade had zijn werk gedaan en bij verschillende stukken waren ook de boekbanden en bindingen flink verzwakt. Dit zorgde ervoor dat de papieren niet meer (goed) hanteerbaar waren, en niet geraadpleegd konden worden. De informatie erin was dus niet toegankelijk.
Werkwijze
De stukken zijn eerst droog gereinigd met een roetspons of een zachte kwast. Omgekrulde of omgevouwen delen zijn vervolgens weer vlak gemaakt met behulp van een zogenaamd warmtevoetje. Dit brengt met de juiste warmte en lichte druk het papier geleidelijk weer in vorm. Scheuren zijn verstevigd met Japans papier, dat dun en soepel genoeg is om het origineel niet te verstoren, maar toch sterk genoeg om de drager weer stevigheid te geven. Bij erg zwakke pagina’s was meer nodig: die zijn ‘aangevezeld’ en daarna voorzien van een steunlaag van heel dun Japans papier, zodat ze opnieuw stevig en stabiel kunnen worden gehanteerd.
Ook de banden vroegen om zorg en vakmanschap. Zowel perkamenten banden als halflinnen en halfleren banden zijn hersteld. Losgeraakte delen zijn met vaste hand opnieuw bevestigd, terwijl kwetsbare hoeken en ruggen met precisie zijn verstevigd. Daarbij is steeds gezocht naar een balans tussen behoud van het oorspronkelijke materiaal en het gebruik van aanvullingen. Waar mogelijk is gewerkt met de originele stukken; waar nodig is aangevuld met nieuw perkament, linnen of leer – steeds met oog voor het historische karakter.
Voorbeeld van een behandeld stuk
Een van de 34 stukken is inventarisnummer 381 – een op touwen genaaid boekblok zonder band. Het papier was door de jaren heen verzwakt en het geheel was te kwetsbaar om nog veilig gebruikt te worden. De behandeling begon met het nummeren van de pagina’s om de juiste volgorde na behandeling te waarborgen. Daarna volgde het reinigingswerk met een roetspons.
Vervolgens werden de bindingen losgemaakt en aangevezeld. Hierbij hechten fijne vezels van papierpulp, gemaakt van katoenlinters, zich aan de randen en beschadigde delen. De bladen worden hierdoor weer sterk Om de kwetsbare pagina’s nog beter te beschermen, is over het aangevezelde oppervlak een steunlaag dun Japans papier aangebracht. Dit vergroot de stabiliteit zonder het karakter van het origineel te verliezen. Na het aanvezelen is de extra rand papier zorgvuldig weggesneden en zijn de bladen in de juiste volgorde teruggevouwen. Het stuk ging uiteindelijk los retour. Er hoefde dus niet opnieuw genaaid te worden. Het resultaat is een reeks losse, maar weer stevige en betrouwbare bladen die veilig kunnen worden geraadpleegd – een tastbare balans tussen oud en nieuw, tussen kwetsbaarheid en duurzaamheid.
Overzicht
Zo zijn ook de andere 33 inventarisnummers, allemaal volgens een passende methode voor de specifieke schade, behandeld en weer in te zien bij het RAN. Voor de volledigheid, het gaat om de inventarisnummers 115, 124, 142, 148, 321, 322, 334, 356, 365 t/m 367, 381, 409, 463, 727, 957, 959, 994, 995, 1002, 1028, 1029, 1145, 1179, 1210, 1366, 1399, 1483, 1487 en 1489 t/m 1491.
Deze blog is de eerste van een drieluik. Zie voor de tweede blog hier en voor de derde blog hier.