Kracht van Kronieken, dat is de titel van een indrukwekkende tentoonstelling in Huis Berg te ’s-Heerenberg. 

Gelderse Kroniek 

Ook de Gelderse Kroniek van Nijmegenaar Willem van Berchen is daarvoor uit de kluis van ons archief gehaald. De tentoonstelling biedt een unieke kans de kroniek te bewonderen te midden van tal van andere prachtige middeleeuwse geschiedverhalen. Een beetje buitenbeentje lijkt de kroniek er wel, maar vergis je niet: Willems kroniek had niet mogen ontbreken in Huis Bergh.

Middelpunt van de expositie is een meer dan 550 jaar oud handschrift dat Huis Bergh een aantal jaren geleden verwierf. Een dikke bundel met als eerste bezitter zelfs een Heer van den Bergh. In dit Berghse handschrift vinden we naast 11 andere kronieken ook de Chronijcke van Gelre, de oudste tot nu toe bekende kroniek van onze provincie. Op zich al bijzonder, maar nog mooier zijn de pentekeningen die de verhalen in het handschrift begeleiden; de plaatjes met de ridders, kastelen, vorsten, bisschoppen en wonderlijke gebeurtenissen. Wie deze oudste Gelderse kroniek heeft geschreven en in opdracht van wie is onbekend. Er zijn wel vermoedens. Aangenomen wordt dat het werk een Gelderse oorsprong heeft, op grond van het gebruikte papier zelfs ontstaan te Nijmegen ergens tussen 1450 en 1460. Jaren waarin ook Willen van Berchen in Nijmegen woonde.

Willem van Berchen

Onze Nijmeegse Willem van Berchen wordt beschouwd als de eerste systematische Gelderse geschiedschrijver. Zelf schrijft hij dat hij in Nijmegen geboren is uit Nijmeegse burgers. Uit zijn werken straalt trots op zijn vaderstad uit. We weten dat hij in de winter van 1432-1433 studeerde in Keulen en komen hem vanaf 1452 in de archieven weer tegen als priester. Tot zijn dood ergens na 1481 vervult Willem meerdere geestelijke ambten in Nijmegen en omgeving. Zo wordt hij In 1461 vermeld als priester van het belangrijke Sint-Stevensaltaar. In 1463 stelt de heer van Groesbeek hem ook aan als pastoor van Niel. In 1475 is hij één van de eerste kanunniken van het in dat jaar gestichte kapittel van de Sint-Stevenskerk. Ook werkte hij als notaris in de stad. En daarnaast had Willem dus nog tijd voor het schrijven van historische werken. Daar is hij wel het bekendst mee geworden, vooral met zijn nu in Huis Bergh geëxposeerde Gelderse Kroniek. Dan wel niet de oudste kroniek van Gelre, want iets jonger dan de Berghse kroniek, maar wel uitvoeriger, systematischer en een bron en voorbeeld voor schrijvers na hem.

De eerste verhalende pagina uit Willems kroniek met in een andere hand de vermelding ‘Chronicon Geldriae Guilielmi de Berchen’

Willem schrijft zelf dat hij de kroniek geschreven heeft in opdracht van de Heer van Groesbeek. In zijn kroniek vinden we voor het eerst de zogenaamde drakenlegende als oorsprongsverhaal voor het hertogdom Gelre. Het verhaal van de broers die een vreselijke draak doden en hun burcht naar de doodsrochel ‘Gelre! Gelre’ van de draak noemen. Wel zonder plaatjes. En ook nog in het latijn. Helaas. Een bijna saai contrast met de geïllustreerde Berghse kroniek die ook nog eens in de volkstaal – het kleverlands- is geschreven. Willems kroniek is haast een buitenbeentje op de Berhgse tentoonstelling, waar heel veel prachtige plaatjes te genieten zijn. Maar juist in dat contrast en het verhaal van haar ontstaan draagt zij bij aan de kracht van deze aanbevolen tentoonstelling. Loop niet te snel door!

‘Tabela super cronicam gheldie’, de inhoudsopgave van Willems kroniek. Als scan te raadplegen en te downloaden in de digitale studiezaal van ons archief.

Wij hebben Willems kroniek kort geleden gerestaureerd en gedigitaliseerd. Online beschikbaar in onze digitale studiezaal. Het origineel is tot begin november te bewonderen in Huis Bergh. Ga daar heen! En voor wie het Latijn niet machtig is, er wordt gewerkt aan een vertaling van deze prachtige en rijke bron. Wordt vervolgd.