Regelmatig komen er kleine archieven beschikbaar voor het publiek, die ondanks hun geringe omvang voor onderzoekers heel interessant kunnen zijn. Sinds kort is het archief van de St. Antoniusbus in te zien, dat een goed beeld geeft van het vee en de veehouders in Hees en omgeving in de 19e en 20ste eeuw.

Onderlinge Rundverzekering

Op 15 september 1844 werd te Hees de Onderlinge Rundverzekering 'De St. Antonius-bus' opgericht. De St. Antoniusbus zou gedurende de volgende 133 jaar fungeren als coöperatieve verzekering tegen sterfte van het vee van veehouders in Hees en omgeving.

Daardoor waren de leden gewaarborgd voor schade door het sterven of noodzakelijk afmaken van hun rundvee, voor zover dit tenminste niet ‘aan moedwil of grove nalatigheid’ was toe te schrijven. Ook de gevolgen van oorlog of overstroming werden niet door de St. Antoniusbus gedekt.

St. Antonius was de patroonheilige van de coöperatie en staat onder andere bekend als de patroonheilige tegen veeziekten. 

Boek van de volgorde der lijsten van de St. Antonius beestenbusch van Hees, archief 1723, inv. nr. 4.

Schatters

De organisatie was behoorlijk hands-on. Een aantal door de algemene vergadering benoemde ‘schatters’ bepaalden niet alleen tweemaal per jaar de waarde van de ter verzekering aangeboden dieren, zij merkten de beesten ook, hielden toezicht op ziek geworden vee en zorgden bij sterfte of afmaken voor een behoorlijke opruiming.

In het kleine, maar interessante archiefje van de coöperatie krijgt u bijvoorbeeld zicht op de waarde van rundvee in die tijd, maar is ook te zien dat, als een dier werd afgekeurd door het slachthuis, de huid nog altijd verkocht kon worden, zij het niet altijd even duur.

De St. Antoniusbus hield op te bestaan in 1977, toen er vanwege de nieuwbouw in Neerbosch en Hees geen ruimte meer was voor voldoende vee.

Bekijken

In de Digitale Studiezaal vindt u de beschrijvingen van de archiefstukken van de Onderlinge Rundverzekering 'De St. Antonius-bus' te Hees. U kunt de archiefstukken uit dit archief aanvragen en tijdens openingstijden in de studiezaal bekijken.