In 2019 gebeurde er veel bij het Regionaal Archief Nijmegen voor de dienstverlening en met de doorontwikkeling van het e-depot. We hebben onze online dienstverlening uitgebreid met digitaliseren op verzoek. Daarnaast kwam een groot aantal particuliere archieven beschikbaar voor het publiek en hebben we verdere stappen gezet in het aanbieden van onze datasets als open data. Via dit jaarverslag willen we u op de hoogte houden van deze en andere activiteiten en ontwikkelingen die hebben plaatsgevonden in 2019.

Wij nodigen u van harte uit om een bezoek te brengen aan onze studiezaal (Mariënburg 27 in Nijmegen) of aan onze website. U kunt het jaarverslag ook als pdf-versie lezen: Jaarverslag 2019 (pdf, 1 Mb)

Dienstverlening

Wij willen graag dat zoveel mogelijk mensen gebruik maken van onze bronnen. Het inzetten op digitale dienstverlening is daarbij van groot belang. Dit zien we ook terug in de cijfers. Het afgelopen jaar was er een flinke stijging in het aantal digitale bezoeken.

In 2019 werd onze studiezaal 5.600 keer bezocht om onze bronnen in te zien. Het aantal bezoeken was ongeveer gelijk aan dat in 2018, maar het zwaartepunt van onze dienstverlening verschuift toch steeds meer van dienstverlening in de studiezaal naar digitale dienstverlening. In een landelijk gebruikersonderzoek naar de dienstverlening van archieven scoren wij met een gemiddelde van 8,2 iets boven het landelijk gemiddelde van 8,0 en beter dan de 7,6 in 2017.

Zowel onze internetpagina als onze webapplicaties werden in 2019 meer bezocht dan in het jaar daarvoor, in totaal ongeveer 332.000 maal. De stijging is vooral te verklaren door de toename in het aantal bezoeken aan onze website (regionaalarchiefnijmegen.nl) (van 58.000 naar 71.000) en door het aantal bezoeken aan de Digitale Studiezaal (van 117.000 in naar 134.000). Ook zien we een flinke toename in het aantal bezoeken aan Geschiedenislokaal024. Basis- en middelbare scholen maken steeds meer gebruik van deze educatieve website.

Op onze Facebookpagina plaatsten wij foto’s, korte nieuwsberichten en aankondigingen van activiteiten. Op deze manier willen wij het publiek wijzen op de beschikbaarheid van de grote hoeveelheid bronnen die wij beheren. In 2019 hadden onze berichten een bereik van 235.000 en verdubbelde het aantal volgers van 371 op 1 januari naar 815 op 31 december.

Een groot deel van het notarieel archief is gedigitaliseerd en is op onze website te bekijken en te downloaden. In 2019 zijn we begonnen met digitaliseren op verzoek. Wanneer iemand een scan van een akte uit een nog niet gedigitaliseerd notarieel archief wil hebben, kan men dat aanvragen. Die akte wordt dan met voorrang gedigitaliseerd en online geplaatst. Deze vorm van dienstverlening wordt door de gebruikers zeer gewaardeerd in het gebruikersonderzoek.

Het Regionaal Archief Nijmegen gebruikt de website van het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis om de kennis van de Nijmeegse geschiedenis te vergroten door het vullen van de Kennisbank met informatie over onder andere de geschiedenis van stad en gemeente, de Tweede Wereldoorlog en het voortgezet onderwijs. In 2019 is een podcast De Oversteek toegevoegd, over de Amerikaanse soldaten die op 20 september 1944 omkwamen bij de oversteek van de Waal.

Regio

Wij werken voor de gemeente Nijmegen, voor acht gemeenten in de regio waarmee wij dienstverleningsovereenkomsten hebben afgesloten en voor gemeenschappelijke regelingen waarvan Nijmegen de centrumgemeente is. Voor deze instanties voeren wij archiefinspectie uit, ontsluiten en beheren wij archieven en stellen wij deze aan het publiek beschikbaar.

In februari vond een bijeenkomst plaats met medewerkers Informatiebeheer van de regiogemeenten over privacy by design, zaakgericht werken en vervanging.

Onze collega’s van de gemeente West Maas en Waal hebben dit jaar een bezoek gebracht aan ons Archief, waarbij een rondleiding werd gegeven en informatie werd uitgewisseld.

In 2019 hebben regiogemeenten ons enkele registers van de burgerlijke stand en een aantal aanvullingen op archieven in beheer gegeven, waaronder stukken over de wederopbouw van Millingen na de Tweede Wereldoorlog.

De archiefinspecteurs hebben ook in 2019 regelmatig overleg gehad met vertegenwoordigers van regiogemeenten en gemeenschappelijke regelingen over het archief- en informatiebeheer.

E-depot

Het afgelopen jaar hebben we verder gewerkt aan een e-depotvoorziening om te garanderen dat ook digitale informatie duurzaam beheerd wordt en toegankelijk blijft.

In 2019 hebben we de implementatie van de e-depotvoorziening afgerond waardoor digitale bestanden hierin kunnen worden opgenomen en duurzaam beheerd. Met collega’s van de gemeente Nijmegen hebben we verder gewerkt aan de opzet van het beleid en de organisatie hiervoor. In 2020 gaat de ontwikkeling door met de koppeling met het collectiebeheerssysteem voor de beschikbaarstelling van de informatie aan gebruikers en met de eerste ingests.

Nieuwe aanwinsten

De archieven van de gemeente Nijmegen van 1985 tot en met 1998 konden vanaf 2019 aangevraagd en bekeken worden in onze studiezaal. Met 320 meter was dit een grote aanvulling op het archief van de gemeente Nijmegen met veel informatie over allerlei gebeurtenissen en ontwikkelingen in Nijmegen in deze periode, zoals de Waalsprong, het Mariënburggebied en de bestrijding van de watersnood in 1995.Toen bereikte het water in de Waal een recordhoogte. Inwoners van de Ooijpolder, het Land van Maas en Waal en de Betuwe werden geëvacueerd. Ook in Nijmegen werden evacués ondergebracht, onder andere in de Jan Massinkhal.

Naast overheidsarchieven vinden we het belangrijk om ook archieven van particulieren en organisaties op te nemen. Hiermee proberen wij een volledig en gevarieerd beeld van de geschiedenis van Nijmegen te krijgen. In 2019 kwamen de volgende particuliere archieven beschikbaar:

  • Het archief van het Politiek-cultureel centrum 042 en het Politiek Kafee / Aether. Beide organisaties vormden een spiegel van het veranderende cultureel en politiek klimaat in Nijmegen. Speciale aandacht verdient het grote aantal affiches van diverse activiteiten in het centrum.
  • De Collectie van Eldik. Herman van Eldik (1922-2010) wordt ook wel de clubarchivaris van N.E.C. genoemd. Hij was zijn leven lang verbonden aan de voetbalvereniging én hij was N.E.C.-er in hart en nieren. Van Eldik bewaarde vanuit zijn rol als bestuurder diverse archiefstukken van de voetbalvereniging, maar verzamelde ook als fan van de club allerlei materiaal.
  • Het archief van Bewoners Organisatie Bottendaal. Sinds eind jaren ’60 namen de bewoners van de wijk Bottendaal het heft in eigen handen om de leefbaarheid in de wijk te bevorderen. In 1985 resulteerde dit in de oprichting van de Stichting Bewonersorganisatie Bottendaal (B.O.B.). De vergaderstukken van wijkraadvergaderingen, bewoners-, werkgroepen en wijkoverleg geven een goed beeld van de verschillende werkzaamheden en projecten die deze organisatie heeft gerealiseerd in Bottendaal.
  • Het archief van Open Jongerencentrum Staddijk. Het jongerencentrum organiseerde activiteiten voor jongeren in de leeftijd van 16 t/m 26 jaar met nadruk op muziek- en dansactiviteiten. Het was in die tijd een echte harde rock- en metaltempel voor Nijmegen en omgeving.
  • Daarnaast werden in 2019 archieven en collecties van onder andere Milieu Educatie Commissie, Kunstenaarsinitiatief Virtu IBK en Wijkwinkel Nijmegen-Oost toegankelijk voor iedere belangstellende.

Indexeringsprojecten

Wij willen graag de toegankelijkheid van onze bronnen steeds meer verbeteren. Onze vrijwilligers hebben met veel inzet veelgevraagde archieven nader toegankelijk gemaakt door het maken van uitgebreide indexen.

In 2019 werden weer nieuwe bronnen voor stamboomonderzoek online geplaatst. Maar liefst 29.000 namen en 20.000 onderwerpen uit verschillende bronnen werden toegevoegd aan onze Digitale Studiezaal. Het gaat hierbij om informatie uit de zogenaamde kerkmeestersrekeningen (met betrekking tot de graf- en luigelden), kohieren van het haardstedengeld (een vroege variant van de onroerende zaakbelasting OZB) en de raadssignaten (besluiten van het stadsbestuur) uit de periode 1954-1980.

De laatste bevolkingsregisters over de periode 1890-1900 zijn toegevoegd aan de Digitale Studiezaal. De bevolkingsregisters bevatten interessante gegevens over vroegere bewoners, zoals hun beroepen, burgerlijke staat, gezinssamenstelling, verhuizingen en kerkelijke gezindte. De gegevens zijn ook beschikbaar gesteld als open data.

De Nijmeegse militieregisters over de periode 1815-1888 kwamen in 2019 online. Het gaat in totaal om ruim 2.000 scans en bijna 15.000 inschrijvingen van personen. Militieregisters zijn registers waarin werd bijgehouden wie dienstplichtig was en wie kon worden ingeloot voor de Nationale Militie. In de registers kan men interessante informatie over voorouders vinden, omdat een medische keuring ook deel uitmaakte van de loting. Naast standaard persoonsgegevens zijn er beschrijvingen als beroep, signalement, reden tot afkeuring en plaats van inlijving te vinden.

Open data

Wij vinden het belangrijk dat onze data door iedere belangstellende gemakkelijk te vinden en te (her) gebruiken is. Ons beleid is erop gericht om zoveel mogelijk informatie als open data aan te bieden zodat iedereen daar vrij over kan beschikken.
Onze archieftoegangen waren al eerder toegankelijk via Archives Portal Europe en in 2019 zijn we begonnen met het aanbieden van onze datasets via het gemeentelijke open data-portaal.

De dataset met de inschrijvingen van de Vierdaagse stond al online op onze website maar werd in 2019 ook als open data te vinden en te downloaden. De dataset bevat meer dan 3.500 records en scans, met daaraan gekoppeld meer dan 45.000 persoonsvermeldingen over de periode 1921-1939. Hierin kan men terugvinden wie wanneer meedeed, bij welk regiment of welke vereniging hij of zij behoorde en of deze persoon wel de eindstreep haalde.

De dataset met schepenprotocollen, die eveneens als open data werd aangeboden, bevat bijna 35.000 records van akten over de periode 1511-1810. Het gaat om meer dan 200.000 persoonsvermeldingen. Hierin kan men onder andere terugvinden: transporten, pandveiligheden, recognitiën, testamenten en huwelijksvoorwaarden. Aan de uitvoerige index is jarenlang gewerkt door een groep vrijwilligers.

Omdat deze bronnen als open data werden aangeboden, zijn de gegevens nu ook te vinden op genealogische platforms WieWasWie en Open Archieven. Daarmee zijn onze gegevens beschikbaar voor een nog groter publiek.

Educatie

Wij vinden het belangrijk om leerlingen en studenten kennis te laten maken met onze archieven en collecties. Dit doen we door het aanbieden en uitvoeren van educatieve projecten. Samen met de leerlingen en studenten proberen we het verleden tastbaar te maken.

In 2019 ontvingen wij ruim 650 leerlingen uit het basis- en voortgezet onderwijs en bijna 900 studenten uit het MBO, HBO en WO. De afname van leerlingen uit het voortgezet onderwijs komt vooral doordat de bezoeken van brug- en examenklassen van het NSG wegvielen door een ander schoolrooster. Hier staat een stijging van studenten uit het hoger onderwijs tegenover. Van de Radboud Universiteit zijn dat niet alleen studenten Geschiedenis maar ook van andere opleidingen, zoals Amerikanistiek en Geografie. Vanuit het HBO worden we steeds vaker gevonden door studenten van de PABO en Facility Management.

De meeste basisscholen keren jaarlijks terug voor thematische programma’s, zoals de Tweede Wereldoorlog. Tijdens het herdenkingsjaar 75 jaar vrijheid was er veel aandacht voor de Tweede Wereldoorlog. Hiervoor hebben we ons educatieproject over de Tweede Wereldoorlog verder verbeterd door het toevoegen van interactieve opdrachten.

Belangrijke partners

We streven naar een zo breed mogelijk gebruik van onze bronnen. Dit proberen we samen met onze partners te realiseren.

Bibliotheek de Mariënburg

Samen met de Bibliotheek de Mariënburg en met andere partners op het Mariënburg organiseerden we een aantal activiteiten, tijdens de Vierdaagse, de introductie van de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en 024geschiedenis.

Stichting Nijmegen Blijft in Beeld

Wij beheren de filmcollectie die de stichting aan ons heeft overgedragen en stellen deze via onze Digitale Studiezaal beschikbaar.

Historische Vereniging Numaga

Het Archief is vertegenwoordigd in het bestuur van de vereniging en in de redactie van het Jaarboek Numaga. De vereniging bevordert het onderzoek naar het verleden van Nijmegen en omgeving, verzorgt publicaties en organiseert lezingen en andere activiteiten voor een breed publiek.

Cultuurhistorisch Platform Rijk van Nijmegen

Als adviseur maakt het Regionaal Archief deel uit van het platform, dat door kennisuitwisseling, samenwerking en gemeenschappelijke initiatieven een bijdrage wil leveren aan de Nijmeegse cultuurhistorie.

Europese Stichting Joris Ivens (ESJI)

De in Nijmegen gevestigde ESJI beheert sinds 1997 een grote collectie archieven van en over de beroemde cineast Joris Ivens. Deze archieven zijn ondergebracht in het depot van het archief. In 2019 zijn afspraken gemaakt voor een nieuwe inventarisatie van de collectie en over het beheer op de lange termijn. Zo kan de collectie via de reguliere dienstverlening van het archief aan een breed publiek beschikbaar gesteld worden.

Werkgroep Oorlogsdoden Nijmegen

Het Archief is vertegenwoordigd in de werkgroep die een digitaal monument wil oprichten voor alle oorlogsslachtoffers, zowel burgers als militairen, die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen in Nijmegen en omgeving en Nijmegenaren die elders zijn omgekomen. Met een reeks audiovisuele portretten werd een aantal oorlogsdoden speciaal onder de aandacht gebracht.

Coöperatie Erfgoed Gelderland

Als deelnemer aan de Coöperatie draagt het Archief bij aan de doelstelling om samen met andere erfgoedinstellingen het verleden in Gelderland toekomst te geven.

Verhalenbank Nijmegen

Het Archief is vertegenwoordigd in dit netwerk van personen en organisaties dat zich bezighoudt met het verzamelen en vastleggen van het vertelde verleden. Onze taak is het beheren en beschikbaar stellen van de verhalen.

Huis van de Nijmeegse Geschiedenis

Voor activiteiten van het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis stellen wij foto’s en filmmateriaal beschikbaar.

Overige partners

Daarnaast werken wij regelmatig samen met onder andere de Radboud Universiteit, de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen, Museum Het Valkhof, Stichting Stedelijk 4 en 5 mei Comité, Stadswandeling Nijmegen, GSV Excalibur, Historisch Kookatelier eet!verleden en LUX.

Zichtbaar in de stad

Wij dragen regelmatig bij aan initiatieven en evenementen die in de stad worden georganiseerd. Dit doen we omdat we het belangrijk vinden dat onze bronnen meer publiek bereiken. Onze bijdrage bestaat vooral uit het beschikbaar stellen van informatie en materiaal.

In het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis werd een door de Stichting Vakbondshistorisch Archief Nijmegen (SVAN) georganiseerde tentoonstelling geopend, die de geschiedenis van de vakbeweging in Nijmegen en omstreken in beeld brengt. Hiervoor zijn ook (replica's van) archiefstukken en foto's gebruikt uit de archieven die het SVAN ons een aantal jaar geleden heeft geschonken.

Rondom de 75ste herdenking van het bombardement en 75 jaar vrijheid hebben wij een open dag georganiseerd met de vertoning van bronnen over de Tweede Wereldoorlog, een speurtocht en lezingen.

Tijdens de Vierdaagse organiseerden wij samen met de Bibliotheek en LUX kinderactiviteiten op het Mariënburg. Voor leerlingen van de basisschoolleeftijd organiseerden wij in samenwerking met LUX een krantenworkshop.

Samen met een groot aantal partners organiseerden wij het weekend 024geschiedenis Nijmegen met onder andere een pop-up museum en de Grote Nijmeegse Geschiedenisquiz over het thema zij/hij.

Naast scholieren en studenten ontvangen we ook andere groepen. In 2019 ontvingen we verschillende groepen volwassenen voor een rondleiding, waaronder de werkorganisatie Wijchen- Druten, stichting de Bloedkuul en vrijwilligers van het Oud Burgeren Gasthuis. Daarnaast krijgen cursisten van Ken uw Stad en de genealogencursus ook standaard een rondleiding. In samenwerking met Jonge Historici organiseerden we een goedbezocht Historisch Café, met als thema ‘Achter gesloten deuren’.

Daarnaast stelden wij foto’s en andere bronnen beschikbaar voor onder andere Museum Het Valkhof, Het Katholiek Documentatie Centrum en dag- en wijkbladen.