Van kinderziekten en tuberculose tot hartfalen en ouderdomskwalen: duizenden Nijmeegse doodsbriefjes geven een uniek inkijkje in de gezondheid van eerdere generaties. Onderzoekers van onder andere de Radboud Universiteit starten daarom een nieuw project waarmee vrijwilligers deze bijzondere historische bron toegankelijk maken voor onderzoek. Dit project is op 28 juni 2026 gelanceerd tijdens de opening van de tentoonstelling ‘Wezenlijke zorg: ziekte en gezondheid in Kinderdorp Neerbosch 1863–2000’ in Museum Kinderdorp Neerbosch.
Goed bewaard gebleven
Vanaf zondag kunnen vrijwilligers via het platform Het Volk aan de slag met het invoeren van gegevens uit Nijmeegse doodsbriefjes. Deze officiële verklaringen van overlijden werden vanaf 1865 door artsen opgesteld en bevatten informatie over de doodsoorzaak van overledenen. Anders dan in veel andere Nederlandse gemeenten zijn deze documenten in Nijmegen uitzonderlijk goed bewaard gebleven van 1893 tot 1950.
"De meeste mensen kennen overlijdensakten, maar daarin staat meestal niet waaraan iemand is overleden", zegt historisch demograaf Tim Riswick van de Radboud Universiteit. "Doodsbriefjes bevatten die informatie wel. Ze laten zien welke ziekten voorkwamen, waardoor we kunnen onderzoeken welke groepen het zwaarst werden getroffen en hoe gezondheid door de tijd veranderde."
Meer dan een medische geschiedenis
De doodsbriefjes vertellen niet alleen iets over ziekte en sterfte. Ze bieden ook inzicht in het dagelijks leven van Nijmegenaren. Zo kunnen onderzoekers straks bestuderen hoe gezondheidsverschillen samenhingen met leeftijd, beroep, woonomgeving en sociale omstandigheden. De Nijmeegse collectie vormt een belangrijke aanvulling op eerder onderzoek naar historische doodsoorzaken in steden als Amsterdam, Haarlem en Zwolle. De gegevens worden onderdeel van een landelijke infrastructuur voor onderzoek naar gezondheid, sterfte en epidemieën in Nederland tussen 1850 en 1950.
Hulp van inwoners onmisbaar
Voor het ontsluiten van de duizenden historische documenten rekenen de onderzoekers op hulp van vrijwilligers. Via een online invoersysteem kunnen deelnemers vanuit huis gegevens overnemen uit scans van de originele bronnen. "Dit soort projecten kunnen alleen bestaan dankzij burgerwetenschappers", aldus Riswick. "Vrijwilligers helpen niet alleen met het invoeren van gegevens, maar brengen ook kennis van de lokale geschiedenis mee. Daarmee leveren ze een directe bijdrage aan wetenschappelijk onderzoek én aan het behoud van Nijmeegs erfgoed."
Meehelpen?
Vrijwilligers kunnen direct deelnemen via het platform Het Volk. Meer informatie over het project is te vinden op www.doodsoorzaken.nl